Neidio i'r prif gynnwy

Rhif 8 Stryd Coronafeirws

Mae Reggie a Rosemarie yn gwpl wedi ymddeol. Mae Reggie yn eu 80au canol ac nid yw ei iechyd yn dda.
Mae arno ganser sy’n anllawdriniadwy. Mae’n tyfu’n araf ac mae wedi penderfynu peidio â chael cemotherapi. Mae’n ymwybodol bod hyd ei oes yn brin, ond nid yw am wybod faint o amser sydd ganddo’n weddill. Mae ganddo feddyginiaeth lladd poen i’w helpu drwy’r dyddiau anodd, ond mae rhai dyddiau’n dda iawn a gall botsian yn ei ardd. Mae yna lawdriniaeth fach y gallai ei chael, fel achos dydd, a fyddai’n debygol o helpu gyda’r boen, ac roedd yn ystyried ei chael cyn y cyfnod clo hwn. Nid yw mor siŵr nawr.
Mae Rosemarie yn ddifater iawn ynghylch hyn. Mae hi eisiau gofalu am Reggie ei hun, ond mae’n gwybod y gallai hyn fynd yn anoddach wrth iddo waethygu. Am y tro, gall Reggie yrru a gofalu amdano ei hun o hyd. Mae’r ddau ohonynt yn gwybod na fydd hyn yn para’n hir.

Ymfudodd unig fab Reggie y llynedd. Mae gan y cwpl berthnasau tua wyth milltir i ffwrdd, ond ni allant helpu oherwydd y cyfnod clo.

Mae Rosemarie yn eithaf hoff o archebu ar-lein o’r archfarchnadoedd, mae’n arbed iddi orfod mynd i siopa. Ar hyn o bryd, mae’n defnyddio 2 archfarchnad fawr am yn ail, gan nad yw’n gallu penderfynu pa un mae’n ei hoffi orau.

Mae’n hoff iawn o’r clapio ar nos Iau, ac mae’n weithgar iawn mewn grŵp Whatsapp, y mae un o’r cymdogion wedi’i sefydlu. Nid yw’n teimlo mor unig, mae’n teimlo bod yna ychydig o gymuned yn y stryd am y tro cyntaf, ac mae’n gwybod y bydd angen hyn arni pan fydd Reggie yn ei gadael hi. Ni all hyd yn oed dechrau meddwl beth fyddai’n digwydd pe bai’n dal y Coronafeirws, a bod yn rhaid iddi fynd i’r ysbyty oherwydd, ar ei ddyddiau gwael, mae Reggie yn eistedd o gwmpas trwy’r dydd – mae’r rhain yn dod yn amlach.
 
Beth mae’r pandemig wedi’i olygu iddyn nhw:
  • Mae Reggie yn poeni’n fawr am y Coronafeirws a gorfod mynd i’r ysbyty a marw ar ei ben ei hun.  Mae wedi trafod hyn gyda Rosemarie, ac maen nhw’n gwybod y gallai hyn olygu arwyddo ffurflen Peidiwch â Cheisio Dadebru (DNAR). Mae gan Reggie gyfarwyddeb ymlaen llaw, sy’n ei gwneud yn glir nad yw am gael llawer o driniaeth ar ddiwedd ei oes. Nid oeddent wedi meddwl efallai y gallai rhywbeth fel y Coronafeirws wneud i hyn ddigwydd yn gynt o lawer.
  • Mae Rosemarie yn teimlo wedi’i gorlethu gan y tebygrwydd mawr y bydd yn wraig weddw cyn hir, a sut deimlad y bydd os na all hi fod wrth erchwyn gwely Reggie pan ddaw’r amser, neu os na fydd yn gallu cael angladd barchus. Nid yw’n siŵr sut y bydd mab Reggie yn ymateb, os bydd yn sylweddoli y gallai ei dad farw ar ei ben ei hun.
  • Mae llawdriniaeth Reggie wedi’i gohirio. Ni fyddai’n ymestyn ei fywyd mewn gwirionedd, ond fe allai roi gwell ansawdd bywyd iddo. Gallai olygu ei fod yn osgoi meddyginiaeth am gyfnod hirach ac y gallai barhau i yrru. Nid yw’n gwybod pryd y bydd yn cael y llawdriniaeth hon. Nid yw’n gwybod a yw’n fater brys ai peidio, ac mae’n dibynnu ar ei MT i’w gefnogi. Dywedwyd wrtho efallai bydd ei lawdriniaeth yn digwydd mewn ysbyty preifat, y mae’r GIG wedi’i gymryd drosodd.
  • Mae Rosemarie yn poeni y bydd Reggie mewn poen. Gall gael meddyginiaeth iddo, a dywedwyd wrthi y gall Nyrs Ardal alw, ond nid oes angen hyn eto. Nid yw’n siŵr sut i gysylltu â’r Nyrs Ardal, ond mae’n cymryd y bydd hyn yn cynnwys galwad ffôn i’r Feddygfa, ac aros yn hir i siarad â pherson.  
Beth wnaethon ni yn y sefyllfa hon:
  • Gofynnodd CICHDd i’r Bwrdd Iechyd beth oedd ar waith ar gyfer pobl a oedd ar ddiwedd eu hoes ac a oedd angen mynd i’r ysbyty.
  • Gwiriodd CICHDd hefyd fod darpariaeth caplaniaeth, fel y gallai pobl â chredoau crefyddol gael eu cefnogi yn yr ysbyty.
  • Dywedodd CICHDd wrth y Bwrdd Iechyd fod llawer o bryderon yn y gymuned ynghylch penderfyniadau ‘Peidiwch â Cheisio Dadebru’. Yn benodol, roedd teuluoedd yn poeni bod gofyn i berthnasau mewn cartrefi gofal ‘arwyddo’ y dogfennau hyn, heb ddeall yn iawn, o bosib, yr hyn yr oeddent yn ei olygu.
  • Dywedon ni wrth y Bwrdd Iechyd, pe bai unrhyw ddogfennau ar gael i gleifion / eu teuluoedd ynghylch y pwnc sensitif hwn o DNR, yr hoffai CICHDd ei weld, fel y gallwn ei rannu gyda’n haelodau er mwyn adolygu’r wybodaeth sydd ar gael.  
  • Gofynnodd CICHDd i’r Bwrdd Iechyd wneud y cyhoedd yn ymwybodol o’r llinell gyngor / gymorth canser gyhoeddus y sonion nhw amdani yn eu cyfarfod Bwrdd Cyhoeddus. Roeddem am i bobl allu cyrchu’r Tîm Arbenigol Nyrsys Canser i gael cyngor a chefnogaeth.
  • Mae CICHDd wedi gofyn i’r Bwrdd Iechyd am restrau llawfeddygaeth yn rheolaidd. Gwyddwn fod rhestr gynyddol o bobl sydd angen llawdriniaethau am wahanol resymau. Mae’r Bwrdd Iechyd wedi esbonio i ni faint yn fwy cymhleth yw hi nawr i wneud gweithred gymharol syml hyd yn oed.  Mae CICHDd wedi dweud bod angen i’r Bwrdd Iechyd esbonio hyn i bobl, fel eu bod yn deall pam nad yw’n ymddangos bod pethau’n gwella.
  • Mae CICau ledled Cymru wedi gofyn i’r Byrddau Iechyd am ddefnyddio ysbytai preifat, a pha mor hir y bydd y rhain yn cael eu defnyddio i helpu i reoli’r galwadau ar y GIG.
  • Mae CICau ledled Cymru wedi pwysleisio wrth LlC a’r Byrddau Iechyd lleol bod pobl yn mynd yn fwyfwy rhwystredig, oherwydd yr oedi wrth ailgyflwyno gwasanaethau arferol. Dywedon ni hefyd fod angen cyfathrebu’n glir â phobl y mae eu llawdriniaeth wedi’i gohirio.
  • Mae CICHDd wedi trafod gyda’r Bwrdd Iechyd yr effaith ar bobl pan fydd eu hanwyliaid yn marw yn yr ysbyty o gyflyrau megis canser, ac efallai y byddant yn marw ar eu pennau eu hunain.  Gofynnon ni am wasanaethau cymorth mewn galar a chwnsela.
  • Mae CICau wedi trafod gyda LlC hefyd a oes potensial am ddull Cymru gyfan ar feysydd megis gwasanaethau canser, fel y gall gwahanol gyrff weithio gyda’i gilydd ledled Cymru..

Darllenwch am Rhif 9 Stryd Coronafierws >>


Cyngor Iechyd Cymuned Hywel Dda, Ystafell 5, Llawr 1af, Tŷ Myrddin, Caerfyrddin, SA31 1LP 
Ffôn: 01646 697610 E-bost: hyweldda@waleschc.org.uk

Mae Cyngor Iechyd Cymuned Hywel Dda yn croesawu gohebiaeth yn Gymraeg, ac na fydd gohebu yn Gymraeg yn arwain at oedi
Ein cyfryngau cymdeithasol: